علی ترابی
|

کویر دق پترگان ردپای حیوانات ماقبل تاریخ

استان خراسان جنوبی هنوز یکی از بکرترین مناطق گردشگری ایران است . در شهرستان قائینات پدیده ای بیابانی وسیعی به وسعت  5/212 کیلومتر مربع قرار دارد . دَقّ ِ پـِتـْر ِگان در منطق های مرزی و 130 کیلومتری شهر در ارتفاع  610 متر از سطح آبهای آزاد می باشد. قسمت اعظم خاک دق پترگان در ایران و الباقی در کشور افغانستان قرار گرفته است .
در قدیم دق یا دغ به زمین هایی ک گیاه رشد نمیکرد می گفتند و در زمین شناسی هم دغ یک نوع کویر است.

پوشش گیاهی دق پترگان بصورت پراکنده از نوع تاغ وگز می باشد که در اثر حرکت ماسه های بادی تپه های کوچکی در پای این بوته ازرها تشکیل شده است. به علت پراکندگی سطح زمین تبخیر آب در دق پترگان بالا و درنتیجه سطح وسیعی از نمکزار بر روی زمین دیده می شود. لیکن آب آنها شور و نامناسب است. درمواقع بارندگی سطح این دق پترگان از گل بسیار چسبناکی پوشیده می شود که تردد در ان عملا غیرممکن می گردد. قسمتهای میانی این دق حالت باتلاقی داشته و سطح آب زیرزمینی در آن به صفر می رسد.

دق پترگان از دو قسمت وسیع که در ایرن قرار دارد و ناحیه باریکی در قسمت شمال که در جهت شمال شرقی در افغانستان امتداد می یابد. عرض این دق 30 کیلومتر و طول آن با احتساب قسمت واقع در افغانستان 50 کیلومتر می باشد. عرصه این کویر پوشیده از خاکهای رسی سله بسته است. حوزه خیس تنها در قسمت جنوب غربی آن در نزدیکی چشمه بید مشاهده می شود.

رد پای حیوانات بزرگ جثه ما قبل تاریخ یکی دیگر از دیدنی های طبیعی و علمی منطقه است.

بررسی های باستان شناسی در آبان ماه سال 1376 در یک منطقه کوهستانی واقع در شمال شهرستان بیرجند منجر به کشف این ردپاها شد. جای پاها متعلق به حیوانات بزرگ جثه ای است که حدود 50 میلیون سال قبل می زیسته اند. منطقه ای که این آثار در آن جا کشف شده از نظر ساختار زمین شناسی پوشیده از لایه های متعدد رسوبی است که بر اثر حرکات کوه زایی در دامنه قرار گرفته است.
بررسی ها و تحقیقات اولیه بیان گر آنست که این منطقه در زمان ایجاد ردپاها مکانی پرآب و باتلاقی بوده است و صخره های موجود در منطقه دارای درصد بالایی از مواد آلی است.
بنا به اظهار متخصصین زمین شناسی؛ این آثار بر روی واحدهای سنگی رخساره فلیش ایجاد شده و در حدود 50 میلیون سال قدمت دارند. تحلیل های آماری که بر روی 40 ردپا انجام شده است نشان گر وجود یک تناسب و هماهنگی بین تمامی جای پاها است. شکل کلی آن ها به صورت بیضی و اندازه بزرگ ترین جای پا 26× 42 سانتی متر و اندازه کوچک ترین جای پا 8× 12 سانتی متر است. حرکت جانوران به صورت گروهی و جهت حرکت آن ها در وضعیت فعلی محل از سوی خاور به باختر بوده است. ردپاها بر روی چندین لایه رسوبی مشاهده شده و واضح ترین جای پاها بر روی لایه سوم دیده شده است. این لایه بر اثر فرسایش لایه های فوقانی به تازگی نمایان شده به همین دلیل جای پاها کاملاً سالم و بدون فرسایش حفظ شده است. ضخامت بیش تر و ماسه ای بودن این لایه در زمان تشکیل باعث شده تا بهتر، وزن این جانوران را تحمل نموده و جای پاها از عمق کم تری برخوردار باشد. از سوی دیگر به دلیل در معرض فرسایش بودن این سطح جای پاها فرسوده شده و از وضوح کم تری برخوردار است.
شناخت دقیق نوع و تیره این حیوانات ماقبل تاریخ مستلزم بررسی و مطالعات بیش تر است. ردپاها با توجه به ابعاد آن ممکن است متعلق به تیره ای از دایناسورها باشد که در صورت اثبات این نظر آثار فوق از قدمتی بالغ بر 50 میلیون سال برخوردار خواهد بود.

 

 


مطالب مرتبط

جستجو مقالات