علی ترابی
|

روستای افسانه ای کن

کَن نام یک روستا، دهکده، قریه، رود، محله و بخشی در شمال غرب تهران است. ولایت ری (یا همان استان تهران امروزی) از باستان چندین دهکده و روستا داشته است که یکی از معروف ترین آن ها کن است. یکی از مناطقی که در اسناد تاریخی نامش از توابع ری در کنار کرج و تهران آمده کن می باشد.

ساکنان قدیمی کن به زبان تاتی سخن می گویند که به لهجه کنی معروف است. و تمامی کسانی که در دویست سال گذشته از کاشان، قزوین، اراک، مازندران و آذربایجان به آن محل پا گذاشته اند، لهجه این مردم کوهستانی را گرفته اند.


تاریخچه

روستای افسانه ای کن را می توان با افسانه هایی (که در مشاهده دقیق چندان هم افسانه به نظرمی رسد) که در مردم جریان دارد شناخت. مثلاً جمعی از مردم کن می گویند چند سال پیش، هنگام ساخت و ساز ساختمانی در کنار مدرسه دخترانه مهدیه فعلی، استخوان هایی پیدا شده که معلوم بود دفنشان روبه قبله نبوده است. این یعنی نشانه ای بر این مدعا که تاریخ کن حتی به پیش از اسلام برمی گردد. یا برخی می گویند اخیراً سکه هایی یافت شده که قدمت تاریخی آن به صدر اسلام باز می گردد. تمام این اعتقادات نشان از این دارد که اهالی کن اگرچه نه خیلی دقیق ولی تاریخ روستای خود را بسیار کهن می دانند.

قدمت این روستا با استناد تاریخ و اسناد مربوطه به بیش از دوهزار سال پیش می رسد که نامش جزو دهکده های ری آمده است. از نظر سابقه زندگی بشر در این منطقه حداقل با توجه به آثار بدست آمده باستانی (کوزه سکه های طلا در حفاری بزرگراه همت در سال 1385) حداقل براورد 1200 تا 1400 سال را دارد. اما از آنجا که یکی از بزرگترین رودخانه های قدیم ولایت ری که از کوه های امامزاده داود سرچشمه داشته و تا دریاچه قم می رود در آنجاست و از آنجا که بشر همیشه در پای رودخانه ها سکنی داشته می توان زمان سکونتی بیش از این را نیز برآورد کرد. درختان کهن سال، امامزادگان موجود در کن، آداب و سنن خاص منسوخ شده و زبان باستانی دلالت بر تاریخ کهن این دهکده را می دهد. مدارک تاریخی زیاد است اما تاریخ زنده را می توان در سینه اهالی و قدیمی های کن یافت.


جغرافیا

پنج محله، پنج نام! این تمام چیزی است که کن امروز را برابر بزرگی و شکوه گذشته قرار می دهد. کنی که یک روز محدوده اش از میانه جاده چالوس بود تا جنوب شهر تهران، امروز در این پنج محله خلاصه می شود. کن امروز تنها به دره ای محدود می شود ولی هنوز هم روستایی پررمز و راز است. این روستا با موقعیتی جغرافیایی که دارد، آب وهوایی کوهستانی و بسیار تمیز دارد. بسیاری از ساکنین شهر تهران از این روستا برای فصول گرم سال استفاده می کنند.

بخش کن

بخش کن یکی از بخش های اصلی شهر تهران بوده و در گذشته منطقه یا بخش کن از شرق به میدان توحید، ستارخان و آریاشهر یا صادقیه (حسن آباد)، از غرب تا گرم دره، وردآورد و قلعه حسن خان(شهرقدس) و اسماعیل آباد، از شمال تا شمیرانات، فرحزاد، امامزاده داود و از جنوب تا نهر فیروز بهرام، مهرآباد، تهرانسر و بزرگراه آزادگان امروزی ادامه داشته. هنوز بخشی به نام کن وجود دارد و بخشداری کن موجود است اما این بخش بسیار کوچک شده است. روستاهای سولقان، سنگان، کشار، کیگا، وردیج، واریش و امامزاده داوود در این بخش هستند. مناطق 5، 2، 1، 22 و 21 قبلاً قسمتی از اراضی کن بوده اند که در اسناد رسمی، قولنامه ها و سجل (شناسنامه) مردم این مناطق نام کن به عنوان بخش برده شده است.

رود کن

کن در منطقه ای کوهپایه ای البرز واقع شده و کوه های بسیاری آن را احاطه کرده اند. کوههای اطراف کن بسیارند. 1- کوه باغ میر. 2- کوه آسیابک یا آسیاب باد. 3- کوه دره مالا. 4- تپه کوهک. 5- کوه کبوتک. 6- کوه گرم دره. 7- کوه پیر داوود. 8- کوه هزار دره. 9- کوه دره شور. 10- کوه بازارک. 11- کوه شاهنشین. 12- کوه لوارک. 13- پهنه حصار (رشته کوه). 14- کوه لیچه. 15- کوه مزرا.

در پایه همهٔ این کوه ها، نهر و چشمه هایی است که آب آن به رودخانه کن می ریزد. هر کوه دره هایی دارد که طبیعتی زیبا دارند. رود، آبشار، توتستان، درختان گردو و شاه توت و طبیعت بکر از خصیصه این منطقه است. دره های اطراف کن نیز بسیارند. دره حصارک، تنگه باغ میر، دره مالا، دره زرنو کوچک، دره زرنو بزرگ، دره پل حاجی محمد علی، دره لوسک، تنگه، دره ولوزونه، دره باغ درغمش، خرگوش دره، دره رودخانه، دره لوره کون، دره وسک، دره لتمال موسوم به دره آسیاب باد، گرم دره در انتهای کوه آسیاب باد، دره دروازه کوهک، دره پستونک، دره خواجه، دره قلاچ، هزار دره و ده ها دره دیگر.

محلات کن

کن دارای 5 محله قدیمی است که در زبان محلی بالون - اسمالون - میونده - درقاضی - سرآسیاب به آنها گفته می شود. محلاتی که امروزه به کن اضافه شده اند، در گذشته جزئی از حاشه دهکده بودند. مانند: کوهسار، شهران، شهرزیبا،آریاشهر (روستای حسن آباد) و دهکده المپیک.

1- بالان یا بالون: بالون، پایین یا بالای ده؟! می گویند قدیمی ترین محله کن از میان این پنج محله و اماکن کهنی که حتی نشانی هم ازشان نیست محله بالون است. در بالون یکی دو قنات جاری است که یکی از آنان قنات فرمانفرما نام دارد که حکایت طولانی و جالبی دارد. اما از آن جالب تر و حیرت انگیزتر مسجد قدیمی سر چاه است که جزو میراث فرهنگی شناخته شده. در مسجد دوچنار قدکشیده که طبق محاسبات قدمت آنها به بیش از نهصدسال می رسد.

2- میان ده یا میون ده: میون ده یا محله حاج فتاح «میون ده» همانطور که از نامش پیداست، در میانه کن واقع شده است. نمی دانم رونق آن روزهای میون ده چگونه بوده است، اما امروزه که چندان رونقی ندارد، خلوت شده و بدون تب و تاب.

3- اسماعیلیون یا اسمالون: از این محله اطلاعات زیادی در دست نیست. روستای افسانه ای کن به هیچ کس نمی گوید که چرا اسمالون؟! یا اسمالون چ کسی یا کسانی بودند؟!

4- دارقاضی یا درقاضی: نه در کتاب ها و نه در هیچ سند تاریخی دیگری ذکر نشده که نام دار القاضی از کجا آمده است اما احتمالاً و به قول یکی از اهالی محل سکونت یک قاضی یا یک عالمی بوده است و گمان می رود که «دارقاضی» یا «دارالقاضی» باشد.

5- سرآسیاب: می گویند در کن آسیاب های زیادی وجود داشته و یکی از آن ها در نزدیکی تکیه کنونی سرآسیاب بوده. در حول این یک محل و در کنار نانوایی محله جایی وجود داشته به نام «سوختون» که در آنجا هیزم می ریختند تا نان بپزند و چون نزدیک به آسیاب بوده این محل به سرآسیاب مشهور شده. سرآسیاب یکی از مناطق مهم روستای افسانه ای کن است. طبق آنچه از روستاهای کهن در دست است، بیشتر این روستاها محلی به نام سرآسیاب دارند و آنهم به خاطر وجود آسیاب در زندگی آن روز این جماعت است.


مکان های زیارتی

کن دقیقاً تعداد 5 امامزاده را در خود جای داده است. همین عدد پنج به گونه ای کن افسانه ای را پدید آورده است.

1- امامزاده شعیب

2- امامزاده علی بن جعفر

3- امامزاده کابل حسین

4- امامزاده محمد

5- امامزاده سید محمدرضا


آینده

اهالی این هم مثل خود روستا تا حدی پررمزو راز هستند. شاید کمتر روستایی را بتوان یافت که مردم آن هنوز به روش قدیمی زندگی علاقه داشته باشند. هر چند تکنولوژی در زندگی این مردمان نفوذ کرده است ولی سبک زندگی این اهالی را تغییر زیادی نداده است. به نظر می رسد روستای افسانه ای کن به همان شیوه قبل به حیات خود ادامه می دهد.


مطالب مرتبط

جستجو مقالات