علی ترابی
|

بقعه سر قبر آقا

بقعه سر قبر آقا مزار سیدابوالقاسم امام جمعه تهران در عهد محمدشاه قاجار و اوایل ناصرالدین شاه و مقبره خانوادگی خاندان اوست. میرزا ابوالقاسم پسر میرمحسن و برادرزاده و داماد نخستین امام جمعه تهران میرمحمدمهدی است که پس از ساخت مسجدشاه توسط فتحعلی شاه به سال1236 قمری به دعوت وی به عنوان امام جمعه تهران از اصفهان به تهران آمد.

میرزا در سال 1263 قمری پس از فوت عمویش امام جمعه تهران شد و پس از فوت و دفن او دراوایل دوره ناصرالدین شاه در این محل با عمارت و گنبد مجلل مزارش به سر قبر آقا شهرت یافت.این قبرستان که در زمان محمدشاه قاجار خارج از حصار شاه طهماسبی شهر تهران واقع شده و تا نقاط موسوم به چاله سیلابی و بازار پالان دوزها ادامه داشته با گسترش شهر تهران و ایجاد حصار جدید عهد ناصرالدین شاه به سال 1284 قمری به همراه محدوده بازار در داخل محدوده شهر قرار گرفت.

در دوره پهلوی با توجه به روند شهرسازی و توسعه شهر تهران بسیاری از بخش های اطراف گورستان تخریب و در زمین های آن باغ عمومی برای تفریح اهالی ساخته شد. بقعه سر قبر آقا نیز در میان این باغ قرار گرفت و مجموعه باغ و بقعه را «باغ فردوس» نامیدند. دو خیابان به نام مولوی در شمال و صاحب جمع در شرق آن احداث شد.

تاریخ ساخت بنای سر قبر آقا به سال1270 قمری یعنی زمانی که میرزا ابوالقاسم امام جمعه تهران فوت می کند، برمیگردد، اما قدیمی ترین تاریخ مشاهده شده در بنا متعلق به سال1314 قمری است. روی کتیبه دور گنبد سر قبر آقا قسمتی از آیه 35 سوره نور به چشم می خورد که عمل استاد محمد و کار دست استاد علی اکبر است. طرح کلى بقعه از بناهاى دوره قاجاریه و به شکل بناهاى چهار صُفه (ایوان)ای است که در ساخت آن به مربع مرکزى حالت 4 صفه داده اند و در 4 طرف آن فضاهایى ایجاد کرده اند.

بناى بقعه از لحاظ آینه کارى، گچبرى، گچکارى و رنگ آمیزى زمینه و طرح ها سنگ حجارى شده در نقاط مختلف کاشیکارى در انواع گوناگون بهره گیرى از چوب در نقاط مختلف بقعه و دیگر تزیینات در شمار بناهاى مهم تهران قرار دارد. این بنا داراى پلان مستطیل شکل است و روى سکویى به ارتفاع یک متر از سطح محوطه اطراف خود قرار گرفته است. بناى اصلى در جهت شرقى ـ غربى احداث شده است و گنبد بزرگ آن بر فراز بخش میانى روى جرزها و پایه هاى بنا استوار شده است.

در نماى بیرونى بقعه سر قبر آقا 4 ایوان وجود دارد که در هر ضلع خودنمایى مى کند. این بنا دارای محوطه ای مستطیل شکل است و روی سکویی به ارتفاع یک متر از سطح محوطه اطراف خود قرار گرفته است. بنای اصلی در جهت شرقی – غربی احداث شده و گنبد بزرگ آن بر فراز بخش میانی، روی جرزها و پایه های بنا استوار گردیده؛ در نمای بیرونی بقعه چهار ایوان وجود دارد که در هر ضلع خودنمایی می کند.

دو در ورودی با طرح شش ضلعی نامنظم در دو جهت ایوان با چند پله، ارتباط بنا را با محوطه برقرار می کند. در جبهه جنوبی، گچبری و حجاری بسیار پرکاری وجود دارد که در نوع خود بی نظیر است. بقعه از 4 ایوان شرقی، غربی، شمالی و جنوبی تشکیل شده است. ایوان شمالی دارای تزیینات آینه کاری و گچ بری و اشکال هندسی است. ایوان شمالی پشتی (جنوبی ) دارای آجر کاری است و از دو حجره تشکیل شده است.

ایوان غربی دارای گچ بری و مقرنس کاری است. ایوان شرقی نیز دارای طاق رومی و آجر کاری همراه کاشی کاری است. داخل ایوان ها و حرم جا به جا می توان شمایل آقا زین العابدین حسینی را دید. حرم آینه کاری این بقعه با لاله های قرمز رنگ، روشنایی خاصی به این مکان بخشیده است. اتاق های مقرنس، رواق های زیبا، آینه کاری، گنبد و صندوق چوبی گره کاری شده و تزیینات مختلف بر جا مانده از دوره ناصرالدین شاه، توجه هر بیننده ای را جلب می کند.

مساحت تقریبی آرامگاه 30000 مترمربع است. در کنار مقبره سید زین العابدین، مقبره همسرش، ضیاءالسلطنه، نیز وجود دارد. در یکی از ایوان های این آرامگاه نیز شخصیت هایی چون ناظم الاطبا و سید مهدی امامی، از چهره های سیاسی دوران پهلوی دوم، مدفون هستند.


دسترسی بقعه سر قبر آقا

بقعه سر قبر آقا در داخل بافت قدیمى تهران در ضلع جنوبى چهار راه مولوى انتهاى خیابان شهید مصطفى خمینى (سیروس سابق) در میان باغى تقریبا بزرگ و قدیمى قرار دارد.


مطالب مرتبط

جستجو مقالات